Bilimdent Çocuk

Pedodonti Nedir?

Pedodonti, yani Çocuk Diş Hekimliği, 0-13 yaş arası çocukların hem süt hem de kalıcı dişlerinin korunmasını ve çürük, travma gibi sorunların giderilmesine yönelik çalışan diş hekimliğinin bir dalıdır. Bebeklik çağından başlayarak çocukların ağız-diş sağlığının ve çene-yüz bölgesi gelişiminin takibi, tedavisi ve koruyucu önlemler Pedodontinin çalışma alanını oluşturur.

Çocuklarda İlk Diş Muayenesi

İlk süt dişi sürmesini takiben uzman bir çocuk diş hekimi tarafından muayene yapılması önerilir. Diş hekimi korkusunun çocuklarda gelişmemesi için ilk muayenenin yapıldığı zaman ve yapan hekim büyük önem taşır. Düzenli altı ayda bir yapılan muayeneler sayesinde dişlerin gelişimi, ağız hijyeni durumu ve çürükler teşhis edilebilir.

Bebeklerde Diş Sürme Dönemi

Süt dişleri 4. ve 7. aylar arasında görülmeye başlar. 2,5-3 yaşında ağızda toplamda 20 adet süt dişi bulunur. Diş çıkarma süreci her bebekte farklı seyretmektedir. Yaygın belirtiler arasında ateş, ishal, huysuzluğun artması, gece uyanma, salya artışı, ağlama nöbetleri, iştahsızlık, ağız çevresinde döküntüler, ellerini ısırma, hafif öksürük ve her şeyi ağzına götürme isteği sayılabilir.

Toplumda süt dişlerine geçici diş olarak yaklaşılsa da, yaklaşık 10-12 yıl ağızda işlev görmekte ve daimi dişlerin düzgün gelişimi için önemli rol oynamaktadırlar. Çocuğun beslenmesi ve doğru konuşması için sağlıklı süt dişleri gereklidir. Dişler görülür görülmez diş hekimi kontrolü yapılmalı ve ağız hijyeni sağlanmalıdır.

Primer Diş Tedavileri

Küçük yaşlardaki çocukların tedavisi kolay olmamaktadır. Çocuk uyum göstermediği durumlarda tedavi genel anestezi altında gerçekleşebilir. Tüm bu zorluklar göz önüne alınarak ilk süt dişlerinin sürmesinden itibaren ağız ve diş bakımına özen gösterilmelidir.

Süt dişlerinin erken kaybı, komşu dişlerin kayarak boşluğu kapatmasına neden olmakta; bu durum ileride yerine gelecek olan sürekli dişin süremeyip gömülü kalmasına ya da farklı bir yerden sürerek hatalı kapanışların oluşmasına neden olabilir. Böyle durumlarda ileride ortodontik tedavi gereksinmesi kaçınılmaz olur. Erken bir süt dişi çekimi yapılmak zorunda kalınırsa, çekim boşluğunun yanındaki dişlerin kayması sonucu yerin kapanmasını önlemek için sabit/hareketli yer tutucu apareyler yapılmalıdır.

Çocuklarda Diş Çürüme Nedenleri

Süt dişleri kalıcı dişlere oranla daha çok organik madde içerirler ve çürümeye daha yatkındırlar. Çocuklar, çürüğün erken döneminde görülebilen soğuk-sıcak hassasiyeti ve hafif ağrı gibi sinyalleri zamanında yorumlayamazlar.

Çocuğun el becerisi, merakı ve ebeveynin tutumu diş fırçalama alışkanlığını belirler. Dişler ebeveyn eşliğinde ve yardımıyla fırçalanmalıdır. Gece uyku esnasında tükürük akışı azaldığı için dişler daha kolay çürüyebilmektedir. Uyumadan önce dişler fırçalanmalı, su dışında herhangi bir şey yenilip içilmemelidir.

Emzik ya da biberonu şeker, reçel gibi gıdalara batırarak veya uyku aralarında şekerli süt, meyve suyu gibi gıdalara alıştırmak, erken çocukluk çağı çürüklerine neden olabilmektedir.

Çürüğü tamamen engelleyebilecek bir aşı ya da ilaç henüz geliştirilmedi. Ancak çürük sayısını azaltmaya yönelik "fissür örtücü" gibi malzemeler kullanılmaktadır. Fissür örtücüler ile azı ve küçük azı dişlerinin çiğneyici yüzlerindeki oluklar kapatılarak çürük başlaması önlenir. Bu işlem 6 yaşından itibaren çıkan kalıcı dişlere de uygulanabilir. Dişlere yüzeysel florür uygulanması suretiyle de çürüğe karşı direnç kazandırılır.

Çocuklarda Diş Kırıkları

Diş kırılmışsa soğukkanlı kalmalısınız. Kanama var ise temiz bir gazlı bezle yara yerine kompres yapın. Kırık parçayı bulup nemli tutmak önemlidir; serum fizyolojik, soğuk süt ve çocuğun tükürüğü bunun için idealdir. Kırık diş parçalarının kurumaması gerekir, aksi takdirde yapıştırılamazlar. En kısa sürede diş doktoruna gidilmelidir.

Kırık parçalar bonding ile yerlerine yapıştırılır ve doğal dişe benzer şekilde başarıyla restore edilebilir. Kırık parça bulunamazsa, günümüzdeki kompozit ya da seramik sistemler ile de dişin başarıyla restore edilmesi mümkündür.

Ağız-diş yaralanmalarında kırılma görülmese dahi dişin canlılığının takibi için çocuğu diş hekimine götürmek gerekir. Travmaya uğrayan diş canlılığını yitiriyorsa rengi gittikçe koyulaşır ve kök ucunda kistik lezyonlar gelişebilir; bu durumda kanal tedavisi gerekir. 6 aylık rutin kontrollerde travmaya uğramış diş ayrıca değerlendirilir.

Çocuklarda Diş Renklenmesi

Diş renklenmeleri çocukların sosyal yaşantısını ve psikolojisini kötü etkileyip özgüven kaybına yol açabilir. Dişlerdeki renklenmeler genel olarak üç farklı sebepten kaynaklanır.

İlaca bağlı renklenmeler: Demir takviyesi alan bebeklerde demir ilaçlarının diş renklenmesi gibi yan etkileri olabilir. Renklenmeleri önlemek için damla formundaki ilaçlar dişlerle temas etmeden direkt bebeğin yutabileceği şekilde dilin gerisine damlatılmalıdır.

Kromojenik renklenmeler: Ağızdaki bazı bakteriler dişlerin en dışındaki şeffaf zara etki ederek renklenmelere neden olur. Genellikle tüm dişleri etkileyen bu renklenmeler polisaj işlemiyle temizlenebilir; ancak tekrarlayabilir ve altı ayda bir kontrol gerektirir. İlerleyen yaşla birlikte oranı azalır.

Diş çürükleri: Başlangıç durumundaki diş çürükleri, özellikle ön bölgedeki dişlerde renklenmeyle karıştırılabilir. Doğru tanı ve takip için kontrol randevuları önemlidir.

Çocuklar İçin Şeffaf Hizalayıcılar

Çocuklar için telsiz ortodonti, diş telleri kullanılmayan bir pediatrik tedavi metodudur; ağız ve çeneyi ilgilendiren bazı problemler plaklar yardımıyla çözülür. İşlem, şeffaf plak tedavisi olarak da bilinir.

Her hasta için tek ve kesin bir yaş vermek mümkün değildir; her bireyin gelişimi, büyümesi ve dişlerinin çıkış yaşı farklıdır. Plakların düzgün yerleştirilebilmesi için ağızda belli sayıda diş olması gerekir. Bu tedavide ağızda hem süt hem de yetişkin dişlerinin birlikte bulunması sorun teşkil etmez. Çocuğun tedaviye uygunluğunu, tedavi süresini ve en uygun başlangıç yaşını ortodonti uzmanı bir diş hekimi belirler.

Fissür Örtücü ve Florür Uygulamaları

Fissür nedir? Dişlerin girintili ve yarık şeklindeki yüzeylerine, yani gelişimsel oluk ve çukurcuklara fissür denir.

Fissür örtücü nedir? Diş yüzeyindeki bu girinti ve oyukları örten materyaldir; bir nevi diş aşısı olarak tanımlanabilir. Çürük oluşumunu önlemesi açısından kolay ve ağrısız uygulanan bir işlemdir; diş hekimi korkusu olan veya ilk kez diş hekimine giden çocuklar için ideal bir tedavi yöntemidir.

Fissür hangi yaşlarda uygulanmalıdır? Genellikle 6 yaş dişleri denilen birinci büyük azı (kalıcı) dişlere uygulanır; fakat süt dişlerine ve küçük azı dişlerine de uygulanabilir. Bu bölgeler gıda birikimi için ideal olduğundan, iyi ağız hijyeni sağlanmadığında kolayca çürük oluşabilir; fissür örtücü uygulanarak dişler çürükten korunabilir. Uygulama sonrasında altı aylık rutin kontroller önerilir; zamanla aşınırlarsa yeniden uygulanabilirler. Ana hedef, çocukların dişlerini etkili fırçalayabildiği 9-10 yaşına kadar daha kolay çürüyen azı dişlerini korumaktır.

Florür uygulaması nedir? Diş minesinin yapı taşını florür takviyesiyle güçlendirerek dişin yapısını çürüklere karşı daha dirençli hale getirme işlemidir. Her yaş grubunda uygulanabilir; gerekliliği çocuğun çürük riskine göre pedodonti uzmanı tarafından değerlendirilir.

Genel Anestezi ve Sedasyon

Kooperasyon sağlanamayan çok küçük yaştaki çocuklarda, zihinsel/fiziksel/tıbbi yetersizliği olanlarda, aşırı uyumsuz, korkulu, endişeli veya iletişim kurulamayan çocuk ya da ergende, acil ve geniş kapsamlı diş tedavisi gerektiğinde, nitelikli bir tedavinin sağlanması için genel anestezi ve sedasyon kullanılabilir. İşlemler ameliyathane koşullarında anestezi hekimi, anestezi teknikeri, diş hekimi ve yardımcısından oluşan bir ekiple gerçekleştirilir; tek seansta ağızdaki tüm işlemlerin yapılabilmesine olanak sağlar.